FREE ESSAY ON COMETS/KOMETEN

COMETS/KOMETEN

Kometen, 
De verschijning van een heldere komeet met een indrukwekkende staart is een 
fraaie, maar helaas ook zeldzame gebeurtenis. In het voorjaar van 1996 kon de 
komeet Hyakutake met een lange staart worden waargenomen. Toevalligerwijze sond 
ook voor het voorjaar in 1997 weer een interessante komeet op het programma, 
namelijk Hale-Bopp.
Kometen zijn meestal slechts zichtbaar als een zwak nevelachtig object tussen de 
sterren. Langzaam bewegen ze zich ten opzichte van de sterrenachtergrond en ze 
veranderen geleidelijk in helderheid. In een enkel geval kan een komeet 
voldoende helder worden om in een verrekijker of met het blote oog zichtbaar te 
zijn. Vooral bij deze kometen, maar soms ook bij
zwakkere exemplaren, kan men een staart waarnemen. Zeer heldere kometen kunnen 
soms prachtige staarten vertonen en vormen dan een spectaculair gezicht aan de 
sterrenhemel. Helaas zijn zulke verschijningen uiterst zeldzaam.
Wat zijn de kenmerken van kometen, en waaraan kunnen we zien dat kometen inderdaad
hemellichamen uit brokstukken zijn?Wat is een komeet zo;ang die door de andere 
Bracht men in vorige eeuwen de verschijning van een komeet nog in verband met 
naderend onheil of dacht men dat het om verschijnselen in onze atmo sfeer ging, 
tegenwoordig hebben we een vrij goed beeld wat een komeet nu eigenlijk is.
Sinds het midden van deze eeuw wordt een komeet meestal vergeleken met een grote 
vuile sneeuwbal. Een object van enkele kilometers doorsnede dat bestaat uit 
gruis en diverse soorten ijs (van water, ammoniak en methaan).
Sinds de passage van de kern van komeet Halley door de ruimte-sonde Giotto weten 
we dat deze sneeuwbal bedekt is onder een zeer, zeer donkere laag van 
vermoedelijk koolstofverbindingen.
Op enkele plaatsen op deze komeet, de zogenaamde aktieve gebieden, ontstaan door 
de inwerking van zonnestraling fonteinen van gas en stof. Dit zijn de bronnen 
van de gas- en stofproduktie die, bij nadering tot de Zon, rondom de kern een 
grote gasnevel doen ontstaan, de coma. 
Deze coma, die een diameter kan bereiken van 100.000 km of meer, is feitelijk 
datgene dat we vanaf de Aarde van de komeet kunnen zien en begint zichtbaar te 
worden als de komeet de Zon nadert.
Wanneer de komeet zich binnen de 300 miljoen km van de Zon bevindt, worden 
deeltjes in de coma door de zonnewind geoniseerd en meegesleurd en ontstaat er 
een zogenaamde gasstaart. Deze wijst altijd vrijwel recht van de Zon af 
Ook stofdeeltjes kunnen door de stralingsdruk van de zonnewind uit de coma 
verwijderd worden en deze vormen - als gevolg van hun grotere massa - een 
gekromde stofstaart. Een stofstaart ontwikkelt zich meestal pas als een komeet 
op 1 AE of minder van de Zon komt.
Hierbij dient meteen opgemerkt te worden dat de meeste kometen die waarge nomen 
kunnen worden slechts een zwakke staartontwikkeling vertonen die alleen maar 
fotografisch of in grote kijkers zichtbaar is. Voor de waarnemer zal de komeet 
meestal alleen maar zichtbaar zijn als een zwak nevel vlekje.
Naar men aanneemt komen de kometen uit de Oort-wolk die zicht buiten de 
planeetbanen op grote afstand van de Zon bevindt (op 3.000 tot 8.000 miljard 
km). Onderlinge botsingen of storingen door een passerende ster kunnen een 
komeet in een baan brengen waardoor hij naar de Zon 'valt'.
Eenmaal aangekomen in de binnengebieden van het zonnestelsel wordt de komeet dan 
zichtbaar. Kometen uit de Oort-wolk zijn volledig onvoorspelbaar en regelmatig 
worden dan ook 'nieuwe' kometen ontdekt. Veelal gaat het hierbij om 
fotografische ontdekkingen (vaak als bijprodukt van bijvoorbeeld onderzoek naar 
planetoden), maar soms worden kometen ook visueel ontdekt door amateurs. 
Urenlang zoeken volgens een regelmatig zoekprogramma verhoogd hierbij de kans op 
succes.
Periodieke kometen
Sommige kometen zijn onder invloed van de planeten, met name Jupiter, in 
elliptische banen rond de Zon terecht gekomen die hun met grote regelmaat in de 
buurt van de Zon brengen. Wanneer de omloopperiode van zo'n komeet minder is dan 
200 jaar spreken we van een kort-periodieke komeet.
Vooral wanneer een komeet al tijdens meerdere periheliumpassages is waargenomen, 
dan is met redelijke zekerheid te voorspellen wanneer de komeet opnieuw 
zichtbaar zal worden.
Helderheid van kometen
Kometen zijn dynamische objecten, waarbij de ene komeet aktiever (en dus 
helderder) is dan dan andere komeet. Daarnaast speelt de afstand tot de Zon en 
de Aarde een grote rol bij de helderheid zoals we deze kunnen verwach ten. 
Vooral bij nieuwe kometen is het meestal zeer moeilijk om een goede 
helderheidsvoorspelling te geven. Bij periodieke kometen kan men uit vorige
waarnemingen een verwacht helderheidsverloop bepalen.
Toch komen er regelmatig verrassingen voor en worden kometen helderder of 
zwakker dan verwacht.